VELON studiedag 11-11-11
11 november 2011
Werkgroependag van de VELON
‘De kennisbasis van lerarenopleiders; wat doe je ermee?’
11-11-11. Fontys Hogescholen, Tilburg
Op de dag waarop in Zuid Nederland het carnaval begint, kwamen 180 leden en aspirantleden van de VELON bijeen voor de jaarlijkse studiedag. Zoals gebruikelijk is de dag inhoudelijk gevuld door work-shops, verzorgd door de verschillende werkgroepen die de vereniging kent met een Keynote als af-trap. Anders dan gebruikelijk is de Keynote door drie mensen uitgesproken. Drie sprekers lieten ons ieder door een ander sleutelgat gluren naar het nut en de rijkdom van de Kennisbasis. 
Het beroep van de lerarenopleider
In zijn bijdrage vertelt Bob Koster kort iets over de opbouw van de Kennisbasis. Er zijn vier kerndo-meinen, twee specialisatiedomeinen en vier verbredingsdomeinen [zie Lunenberg en Dengerink (2010) voor een uitgebreide verantwoording en definiëring van de domeinen]. De kerndomeinen behoren tot het standaardrepertoire van alle lerarenopleiders, de invulling en dus het gebruik van de speci-alisatiedomeinen (zoals vakdidactiek) hangt af van de specifieke context waarin de lerarenopleider werkt en verbredingsdomeinen zoals onderzoek en curriculum ontwikkeling bieden uitdaging voor de ervaren en expert lerarenopleider. De vier kerndomeinen betreffen achtereenvolgens het beroep, op-leidingsdidactiek, doceren en begeleiden, en leren en de lerende. Een Kennisbasis is een - voortdu-rend in ontwikkeling zijnde - geordende en toegankelijk gemaakte verzameling van kennis van de beroepsgroep. Voor de beroepsgroep van belang omdat ze daarmee laat zien dat het om een vol-waardig beroep gaat.
De diversiteit van de beroepsgroep
Ellen van den Berg vertelt hoe ze op basis van een heel klein onderzoekje vastgesteld heeft dat de zeer verschillende opleiders (schoolopleider, een hybride opleider en een instituutsopleider) allemaal op eigen wijze naar believen en inzicht gebruik kunnen maken van de verschillende onderdelen van de kennisbasis. Afhankelijk van de context en situatie worden door alle types verschillende soorten ken-nis ingezet. Lerarenopleiders die een student begeleiden bij een les natuuronderwijs gebruiken afhan-kelijk van de situatie en zijn/haar eigen voorkennis bijvoorbeeld vakdidactische kennis, kennis over curriculumontwerpen en kennis over begeleiden.
Mieke Lunenberg gaat in op de wijze waarop de kennisbasis ondersteuning kan bieden bij de profes-sionele ontwikkeling van lerarenopleiders. Ze baseert haar informatie op een onderzoek dat gedaan is naar wensen rondom professionele ontwikkeling bij leden van de VELON en Lerarenopleiders van de lerarenopleiding voortgezet onderwijs van Fontys. Respondenten geven desgevraagd aan dat ze vooral en met stip behoefte hebben aan meer kennis over opleidingsdidactiek, doceren en begeleiden en aan ‘samenwerken in opleidingsscholen’. Die onderwerpen staan ook in de kennisbasis. Lera-renopleiders willen zich professionaliseren door literatuurstudie, workshops en conferenties, collegiale consultatie en door het uitproberen van nieuwe dingen en die systematisch te evalueren. De kennis-basis biedt ideeën en inspiratie voor al deze professionaliseringsactiviteiten.
Het tweede deel van de ochtend en de middag worden gevuld met workshops door de zeven werk-groepen van de VELON: opleiden in de school; passend opleiden; de werkgroep beginnende lera-renopleiders (belero’s) de werkgroep Onderzoek; ICT; Multiculturaliteit en de werkgroep Opleiders van opleiders. 
De Werkgroep Multiculturaliteit heeft een expert op dit terrein uitgenodigd: Edwin Hoffman. Hoffman laat aan de hand van krachtige casussen uit de onderwijspraktijk zien hoe interculturele communicatie kan verlopen. Hij hanteert een systeemtheoretische benadering gebaseerd op multicollectiviteit, multi-culturaliteit en de meervoudige identiteit van mensen. Zijn ‘TOPOI structuur’ is een aanrader voor iedere lerarenopleider om (interculturele) communicatie goed te kunnen analyseren. Bij TOPOI gaat het steeds om een vijftal vragen die leidend zijn in de communicatie: Wat is precies de vraag?; Wat weet de ander al of nog niet?; Weet de ander waar en hoe hij de informatie kan krijgen die hij nodig heeft?; wat kun je hem/haar leren om die informatie te verkrijgen?; en wordt de informatie begrepen of kan hulp gevraagd worden bij onbegrip? In de middagworkshop presenteren Marianne Driessen en Ellis Eerdmans, beiden onderzoekers van het CINOP een onderzoek over taalbeleid en taalontwikkelende didactiek in de lerarenopleidingen. Lerarenopleidingen binnen de verschillende vakgebieden blijken zeer verschillend om te gaan met taalbeleid en taalontwikkelende didactiek . De werkgroep heeft vastgesteld dat een kritische blik op de kennisbasis vanuit hun perspectief noodzakelijk is. Wellicht is aanvulling nodig. 
Andere werkgroepen gebruiken deze dag om in discussie te gaan over de nieuwe ontwikkelingen binnen hun themagebied. Opleiders van opleiders zijn verder gegaan op hun zoektocht naar hun plaats binnen het onderwijs. Centrale termen in het zoekproces zijn: opleiden, de kennisbasis, de per-soonlijke identiteit, de beroepsstandaard, registratie en werkcontext en dan ook de vraag hoe deze begrippen zich tot elkaar verhouden. Binnen de bijeenkomsten van de werkgroep onderzoek ging het over onderscheid tussen het afstudeeronderzoek van bachelors en dat van masters. 
Op welke indica-toren wordt het een en het ander beoordeeld en zijn er niveauverschillen aan te geven? De werkgroep opleiden in de school presenteert en discussieert over de kwaliteit van praktijkonderzoek op scholen voor primair en voortgezet onderwijs. Passend opleiden heeft workshops over onderzoeksgroepen in het primair onderwijs en over duurzaamonderzoek vanuit een systemisch perspectief. De werkgroep beginnende lerarenopleiders gaat met nieuwe lerarenopleiders in discussie over de wijze waarop de kennisbasis ingezet kan worden. De ICT werkgroep heeft Jo Tondeur uitgenodigd als experts.
Kunstbende Brabant sluit af met een optreden. De dagvoorzitter Quinta Kools rest daarna alleen nog het uitreiken van de bloemen en de uitnodiging voor de borrel. 
Gerda Geerdink
Lunenberg, M., & Dengerink, J. (2010) Op weg naar een kennisbasis voor lerarenopleiders. Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 31 (2). 65-68.
De kennisbasis van lerarenopleiders, wat doe je ermee?
De jaarlijkste VELON-studiedag op 11 november a.s. staat dit jaar in het teken van de Kennisbasis van Lerarenopleiders. Het motto van de dag is “De kennisbasis van lerarenopleiders: wat doe je ermee? Op de website van de kennisbasis – www.kennisbasislerarenopleiders.nl – zijn onder het kopje Nieuws al enige suggesties verzameld, maar die verdienen verdere uitbreiding en verdieping.
Geen key-note, maar ...
In plaats van de traditionele keynote lezing laten drie deskundigen kort en krachtig vanuit een ander perspectief hun licht op het motto van de dag te laten schijnen.
1. Bob Koster (Universiteit Utrecht, Interactum): Wat betekent de kennisbasis voor de ontwikkeling van het beroep lerarenopleider en de beroepsgroep?
2. Ellen van den Berg (Universiteit Twente, Hogeschool Edith Stein): Wat is de bruikbaarheid van de kennisbasis voor verschillende groepen lerarenopleiders en hun onderlinge samenwerking?
3. Mieke Lunenberg (Vrije Universiteit): Welke ondersteuning kan de kennisbasis lerarenopleiders bieden bij hun eigen inhoudelijke voorkeur en aanpak voor professionele ontwikkeling?
Programma
09.30-10.00 Inloop, ontvangst en registratie
10.00-10.15 Opening
10.15-11.00 Inleiding*
11.15-12.45 Workshopronde 1**
12.45-14.00 Lunch en ledenvergadering
14.00-15.30 Workshopronde 2
15.30-16.15 Plenaire afsluiting en borrel
*Inleiding: geen keynote maar...
In plaats van de traditionele keynote lezing laten drie deskundigen kort en krachtig vanuit een ander perspectief hun licht op het motto van de dag te laten schijnen.
1. Bob Koster (Universiteit Utrecht, Interactum): Wat betekent de kennisbasis voor de ontwikkeling van het beroep lerarenopleider en de beroepsgroep?
2. Ellen van den Berg (Universiteit Twente, Hogeschool Edith Stein): Wat is de bruikbaarheid van de kennisbasis voor verschillende groepen lerarenopleiders en hun onderlinge samenwerking?
3. Mieke Lunenberg (Vrije Universiteit): Welke ondersteuning kan de kennisbasis lerarenopleiders bieden bij hun eigen inhoudelijke voorkeur en aanpak voor professionele ontwikkeling?
Opleiden in de School
Er worden twee workshops georganiseerd met als inhoud: hoe wordt praktijkonderzoek georganiseerd op de academische opleidingsschool (op een academische basisschool en een academische VO-school) en hoe kan de kennisbasis van lerarenopleiders daarbij van betekenis zijn?
Contactpersoon: Michel Panis (m.a.c.panis@hro.nl)
Beginnende lerarenopleiders
Wat kunnen/moeten beginnende lerarenopleiders met de kennisbasis van lerarenopleiders? Zijn er aanpassingen nodig in de kennisbasis? Wat zijn overeenkomsten en verschillen tussen beginnende instituutsopleiders en beginnende schoolopleiders? Wat is de rol en wat is het belang voor de werkgever ten aan zien van deze kennisbasis? Deze vragen staan centraal tijdens de bijeenkomst. Het ochtend- en middagprogramma vormen één geheel.
Contactpersoon: Loes de Vries (l.devries@ils.ru.nl)
Onderzoek
Er worden twee workshops georganiseerd. Eén workshop gaat over rubrics bij de beoordeling van bachelor onderzoeksverslagen. De andere workshop gaat over het masterniveau in onderzoek door studenten.
Contactpersoon: Wietske Miedema(w.g.miedema@hva.nl)
Passend opleiden
Er zijn drie workshops rond het thema ‘duurzaam leren’. De workshops laten verschillende vormen van ‘duurzaam leren’ zien: 1) Onderzoeksgroepen in het Primair Onderwijs, 2) Duurzaam onderwijs vanuit een systemisch perspectief op de Pabo, en 3) Het werken aan beroepstaken.
Contactpersoon:Henk Roelfsema (henk.roelfsema@hu.nl)
Opleiden van opleiders
De bijeenkomst van Opleiden van opleiders kenmerkt zich door ‘halen en brengen’, deelnemers worden uitgenodigd mee te denken over de kennisbasis van lerarenopleiders en de ontwikkeling met betrekking tot de registratieprocedures (SRLo).
Contactpersoon: Jan Smits (jan.smits@han.nl)
Multiculturaliteit
Er worden twee workshops georganiseerd. In de eerste workshop spreekt Edwin Hoffman met ons over interculturele competenties van docenten en opleiders. In de tweede workshop presenteren medewerkers van CINOP resultaten van hun onderzoek naar het taalbeleid van verschillende lerarenopleidingen en over wat er nodig is om zo’n beleid op te zetten en uit te voeren.
Contactpersonen: Anne Kerkhoff (a.kerkhoff@fontys.nl) en Irmgard den Hollander (i.m.f.n.den.hollander@iec.nhl.nl)
ICT
ICT is alom aanwezig in onze maatschappij en in het werk. Ook op scholen is ICT niet meer te stuiten. Echter, welke rol speelt ICT in het opleiden van aanstaande docenten?
Workshop 1: Aanstaande docenten worden begeleid door middel van feedbackgestuurd leren (Virtual Action Learning).
Workshop 2: ICT in de Vlaamse Lerarenopleiding. Onderzoek naar TPACK om aanstaande leraren voor te bereiden op ICT-integratie in het onderwijs.
Contactpersoon:Erik Bolhuis (E.Bolhuis@windesheim.nl)
Workshops
Workshop
Goodpractices
Ronde tafel
Symposium
Leergroepen
FONTYS HOGESCHOLEN, TILBURG
Fontys Lerarenopleiding Tilburg, Mollergebouw, Prof. Goossenslaan 1-01, 5022 DM Tilburg
Routebeschrijving
zie ook http://www.fontys-lerarenopleiding.nl/contact-route/routebeschrijving
MET DE AUTO
Vanuit Breda via de A58 richting Tilburg
Neem afrit 11 Goirle. Aan het eind van de afrit rechtsaf richtingTilburg.
Vervolgens rechts aanhouden richting Tilburg Zuid (Ringbaan Zuid).
Na 1,5 km rechtsaf richting Onderwijsgebied Stappegoor (Stappegoorweg).
De campus van Fontys Hogescholen bevindt zich na de rotonde aan de linkerzijde.
Vanuit 's-Hertogenbosch via de N65 en A65 richting Tilburg
Na knooppunt De Baars neemt u afrit 10 Hilvarenbeek (A58).
Aan het eind van de afrit rechtsaf richting Tilburg (Kempenbaan).
Bij het tweede verkeerslicht linksaf richting Centrum Zuid (Ringbaan Zuid). Na ruim 2 km linksaf richting Onderwijsgebied Stappegoor (Stappegoorweg).
De campus van Fontys Hogescholen bevindt zich na de rotonde aan de linkerzijde.
Vanuit Eindhoven via de A58 richting Tilburg
Neem afrit 10 Hilvarenbeek (A58). Aan het eind van de afrit rechtsaf richting Tilburg (Kempenbaan). Bij het tweede verkeerslicht linksaf richting Centrum Zuid (Ringbaan Zuid).
Na ruim 2 km linksaf richting Onderwijsgebied Stappegoor (Stappegoorweg).
De campus van Fontys Hogescholen bevindt zich na de rotonde aan de linkerzijde.
Vanuit Waalwijk via de A261 richting Tilburg
Aan het eind van de A261 op de rotonde rechtdoor (Ringbaan West).
Daarna richting Tilburg Zuid/Tilburg Oost (Ringbaan Zuid).
Na 1,5 km rechtsaf richting Onderwijsgebied Stappegoor (Stappegoorweg).
De campus van Fontys Hogescholen bevindt zich na de rotonde aan de linkerzijde.
HET OPENBAAR VERVOER
Van NS-station Tilburg
Buslijn 1 richting Stappegoor, halte Stappegoorweg.
Buslijn 3 richting Goirle, halte Stappegoorweg.
De campus ligt niet op loopafstand van het NS-station Tilburg of NS-station Tilburg-West.
zie ook http://www.fontys-lerarenopleiding.nl/contact-route/routebeschrijving