De ideale leraar

01 oktober 2008 - Landelijk nieuws

Op verzoek van OCW heeft het ITS Radboud Universiteit Nijmegen een  literatuuronderzoek uitgevoerd en gesprekken met leraren gevoerd om te kijken of het mogelijk is de 'ideale leraar’ in kaart te brengen en welke facetten daarbinnen te beïnvloeden zijn.

Uit het ITS-onderzoek zijn drie wezenlijke componenten naar voren gekomen die ook in empirisch onderzoek herkenbaar blijken te zijn: vakkennis, interventie en persoon. Binnen elk van deze componenten is weer een aantal kenmerken te benoemen.
In de gesprekken is naar voren gekomen dat alle drie de componenten noodzakelijk zijn om van een goede leraar te kunnen spreken. Zonder inhoudelijke vakkennis is er geen onderwijs mogelijk omdat dan geen gespreksstof aanwezig is. Zonder adequate onderwijskundige interventies worden leerlingen niet bereikt en aangezet tot leren en zonder de juiste persoonlijkheidskenmerken liggen ordeproblemen en andere problemen op de loer. Het ideaaltype bestaat dus uit drie componenten die op elkaar inwerken en niet zonder elkaar tot effectief onderwijs kunnen leiden.

Bij de vakkennis blijkt uit de onderzoeksliteratuur dat er geen 1-op-1-relatie is tussen de vakbeheersing van de leraar en leerlingprestaties, maar er zijn wel aanwijzingen dat de vakinhoudelijke kwaliteit van de leraar positief effect sorteert, vooral bij wiskunde.
Het uitvoeren van adequate interventies door de leraren draagt bij tot leerwinst. Er kan daarbij onderscheid worden gemaakt tussen interventies gericht op instructie en kennisconstructie. Er loopt geen rechtstreekse lijn van persoonlijke kwaliteiten van leraren naar wat leerlingen presteren.

Het drieledige model van de ideale leraar geldt zowel voor basisonderwijs als voor het voortgezet onderwijs. Het geldt voor alle vakken, hoewel er nuances per vak kunnen zijn.
Kenmerken die met vakkennis te maken hebben, zijn goed aan te leren. Didactische interventies zijn het best aan te leren. Maar ook op het terrein van de leraar als persoon is nog ruimschoots ontwikkeling mogelijk.

Het VIP-kwaliteitsmodel (Vakkennis, Interventie en Persoon) kan worden gebruikt richting ideale leraar. Uitgangspunt hierbij is dat - gegeven een bepaald basisniveau - de verschillende facetten leerbaar en te ontwikkelen zijn.