Workshop 109 - Op weg naar ondernemend docentschap voor competentiegericht

Hoe maken we kennis?

VELON-congres 2008: Kennis-maken

Presentator

C. Teurlings

Workshop 109 - Op weg naar ondernemend docentschap voor competentiegericht
beroepsonderwijs

Christa Teurlings (IVA), Irma van der Neut (IVA), Elly de Bruijn (UU/HvU ) en
José Hermanussen (CINOP Expertisecentrum)

Parallelsessie 1 Maandag 31 maart van 11.30 uur tot 12.30 uur, zaal 23. 

Context
Maatschappelijke ontwikkelingen, in het bijzonder in het beroepsonderwijs, stellen nieuwe eisen aan docenten. Competentiegericht onderwijs (CGO) vraagt ook om andere competenties van docenten. Daar zijn we het wel over eens. Maar op welke competenties doet het CGO een beroep? En hoe kan ondernemend docentschap het best tot ontwikkeling worden gebracht? En welke rollen hebben lerarenopleiding en scholen daarbij? Deze vragen zullen tijdens de workshop centraal staan.

Onderwerp
De invoering van competentiegericht leren en opleiden in het beroepsonderwijs vereist ondernemende docenten; docenten die niet alleen adequaat kunnen handelen in relevante beroepssituaties, maar tevens hun verdere professionalisering actief ter hand nemen en bijdragen aan nieuwe ontwikkelingen in de school en in bedrijven in de regio. De afgelopen jaren heeft het CINOP Expertisecentrum in samenwerking met de Hogeschool van Utrecht en met IVA Tilburg onderzoek uitgevoerd naar de rol van docenten in het vormgeven van nieuwe competentiegerichte leeromgevingen.
Daarbij hebben ervaringen uit de pilot ‘Samen op Scholen’ centraal gestaan: een
samenwerkingsverband van vmbo-scholen, bve-instellingen en de Faculteit Educatie van de Hogeschool. Daarnaast is een studie uitgevoerd naar innovatieve praktijken bij diverse andere (tweedegraads) lerarenopleidingen. Beide onderzoeken hebben geresulteerd in een eerste praktijktheorie voor het ontwikkelen van ondernemend docentschap (Teurlings, van der Neut, de Bruijn & Hermanussen, in voorbereiding).

Deze praktijktheorie bestaat uit een aantal onderdelen. Ten eerste wordt in de praktijktheorie beschreven over welke competenties een ondernemende docent zou moeten beschikken. Een bekwame ondernemende docent is in staat tot a) pedagogisch-didactisch handelen, b) samenwerken met collega’s, met leerlingen/ouders, en met bedrijven uit de regio, c) het vormgeven van het eigen leerproces en de eigen leer-/loopbaan, d) het vormgeven van het eigen individuele leren met het leren van het team of de school.

Ten tweede worden in de praktijktheorie diverse manieren beschreven waarop ondernemend
docentschap (verder) tot ontwikkeling kan worden gebracht. Deze manieren houden verband met zowel trajecten van Opleiden van nieuwe docenten (vaak in de vorm van ‘werkplekleren’), als trajecten van Professionalisering van zittende docenten (vaak in de vorm van teamontwikkelingstrajecten en teamcoaching van docenten-inopleiding),  en Schoolontwikkeling. Voor de ontwikkeling van ondernemend docentschap lijkt het van belang te zijn deze trajecten van Opleiden, Professionalisering en Schoolontwikkeling met elkaar te verbinden. In de diverse onderzoeken hebben we daarvan interessante voorbeelden gevonden. Hierbij speelt het gezamenlijk ontwikkelen en onderzoeken van effecten van competentiegerichte leeromgeving een belangrijke rol.

Gedurende de workshop zullen de drie hierboven genoemde vraagstellingen centraal
staan. Daarbij zal de genoemde praktijktheorie als uitgangspunt worden genomen.
Dit zal gebeuren in drie ‘ronden’: In ronde 1 zal worden ingegaan op de competentiedomeinen van ondernemend docentschap. Na een toelichting op deze domeinen zal met de deelnemers een plenaire discussie worden gevoerd. Hiertoe worden de deelnemers verdeeld in groepen van voorstanders (groene kaart) en tegenstanders (rode kaart). Gedurende de discussie
zullen argumenten van voor- en tegenstanders worden geïnventariseerd. Naast deze
argumenten worden ook aanvullingen op de competentiedomeinen verzameld. De
plenaire discussie krijgt de vorm van een lagerhuis-debat.
In ronde 2 zal worden ingegaan op de wijzen waarop ondernemend docentschap tot
ontwikkeling kan komen. Deze ronde zal wederom starten met een korte toelichting.
Vervolgens zal ook een plenaire discussie met de deelnemers worden gehouden in de
vorm van een lagerhuis-debat. In de laatste ronde staat het partnership van lerarenopleiding en school centraal. We willen in deze ronde innovatieve voorbeelden verzamelen van praktijken waarin Opleiden, Professionalisering en Schoolontwikkelling met elkaar worden verbonden.
De voorbeelden die in de onderzoeken van Cinop en IVA zijn verzameld zullen daarbij
als uitgangspunt worden genomen. De deelnemers aan de workshop worden via een
geleide brainstorm-discussie sterk uitgenodigd om eigen voorbeeld-praktijken aan te
dragen.

Literatuur
Hermanussen, J., Teurlings, C., & Neut, I. van der (2007).
Op weg naar ondernemend docentschap. Ervaringen in ‘Samen op Scholen’. Den
Bosch: CINOP Expertisecentrum.
Teurlings, C., Neut, I. van der, Bruijn, E. de, & Hermanussen, J. (in voorbereiding)
Ontwikkeling van ondernemend docentschap: een synthese. Artikel aan te bieden aan
VELON Tijdschrift.
Teurlings, C., Neut, I. van der, Bruijn, E. de, & Winkel, R. van de (2007).
Op zoek naar verbindingen van opleiden, professionaliseren en schoolontwikkeling
beschrijving van acht praktijkvoorbeelden bij de lerarenopleiding. Den Bosch: CINOP
Expertisecentrum.