Presentatie 44 - Pedagogische kwaliteit op de kaart
Wat levert het maken van kennis ons op in de onderwijspraktijk?
VELON-congres 2008: Kennis-maken
- Presentator
- Yvonne Leeman
Presentatie 44 - Pedagogische kwaliteit op de kaart
Programmalijn 2: Wat levert het maken van kennis ons op in de onderwijspraktijk?
Auteurs: Yvonne Leeman, Wim Wardekker
Parallelsessie 2 Maandag 31 maart van 14.45 uur tot 16.00 uur, zaal 82.
Leraren voelen zich verantwoordelijk voor de pedagogische kwaliteit van het onderwijs.
Ze denken daarbij doorgaans aan een veilige leeromgeving en aan de opvoeding en brede ontwikkeling van leerlingen. Maar zij vinden het moeilijk om hun denken over pedagogische kwaliteit goed te verwoorden en te vertalen in een concrete invulling van onderwijs. Zeker als ze een relatie proberen te leggen tussen pedagogisch handelen en vakinhouden, komen ze in de problemen. Dat beeld, bekend uit de (inter)nationale literatuur, hebben wij in ons onderzoek kunnen bevestigen, maar ook moeten nuanceren.
Ons onderzoek ging in eerste instantie over de vraag hoe leraren denken en spreken over pedagogische kwaliteit. Daarnaast willen we methoden ontwikkelen die de kwaliteit van dat denken en spreken zouden kunnen vergroten. We doen dat langs twee wegen. De ene manier is (aanstaande) leraren werkwijzen in handen te geven die het onderling spreken over kwaliteit bevorderen. De andere is gericht op het bevorderen van pedagogische kwaliteit binnen de leergebieden. De beide wegen komen uiteindelijk samen.
Ons onderzoek op de eerste weg bestond uit verschillende praktijknabije studies. Eerst hebben wij interviews afgenomen waarin we leraren van diverse schooltypen over hun opvattingen lieten vertellen. Alle leraren kregen tijdens de interviews een set uitspraken over pedagogische kwaliteit voorgelegd. Zulke uitspraken waren bijvoorbeeld: leerlingen leren de basisregels van fatsoen; leerlingen begrijpen de zin van de lesstof en de opdrachten; geen enkele leerling is een hopeloos geval; leerlingen leren zich op school en daarbuiten sociaal verantwoordelijk gedragen. Deze studie leerde ons welke thema’s leraren belangrijk vinden, hoe zij over die thema’s spreken en welke concrete handelingen zij met pedagogische kwaliteit in verband brengen. Op basis daarvan hebben we een nieuwe set van een dertigtal uitspraken
gemaakt en daarbij werkwijzen ontwikkeld. Die hebben we in een zevental pilotstudies
met verschillende groepen leraren verder verfijnd. De kennis die wij hebben gegenereerd, is in een boek vastgelegd. Het boek is geschreven voor (aanstaande) leraren en lerarenopleiders.
Het boek bestaat uit drie delen. In het eerste deel staan een aantal werkwijzen beschreven.
Met behulp van deze werkwijzen kunnen leraren uitgaande van een dertigtal uitspraken over pedagogische kwaliteit hun eigen ideeën verduidelijken voor anderen en voor zichzelf. In het tweede deel van het boek worden drie denkramen aangeboden. Die zijn een zo neutraal mogelijke weergave van de manier waarop er in het onderwijsveld en in de wetenschappelijke literatuur over pedagogische kwaliteit gesproken en geschreven wordt. Het eerste gaat over pedagogische kwaliteit in de aandacht voor de leerlingen, de leerinhouden en de organisatie van de school.
Het tweede schema ordent verschillende manieren van omgang met leerlingen. Het derde gaat over burgerschap als doel van onderwijs. In het derde deel kunnen leraren hun inzichten en hun manier van denken confronteren met die van de auteurs. Zij plaatsen die kwaliteit in het kader van de ontwikkeling van de lerende tot een sociaal verantwoordelijk deelnemer aan de samenleving.
Momenteel onderzoeken we op welke manier lerarenopleiders en (aankomende) leraren van het materiaal gebruik maken en welk belang zij eraan hechten voor hun professionaliteit om onderwijs te geven. Ondertussen werken we, langs de tweede onderzoekslijn, in onderzoeksprojecten van ons lectoraat voorbeelden van pedagogische kwaliteit in de vakgebieden samen met leraren verder uit. Met de resultaten daarvan gaan we de in het boek gepresenteerde denkkaders illustreren. Een van de kenniskringleden Henk de Lange zal een zo’n onderzoek op het gebied van literatuuronderwijs presenteren. Zijn onderzoek is een
uitwerking van pedagogische kwaliteit van leerinhouden en onderwijsaanpak. Aan de hand van de resultaten van onze onderzoeksprojecten willen wij de werkwijzen en inhouden van ons boek verbeteren en uitbreiden. Zo bevruchten de beide onderzoekslijnen elkaar.
De discussie bij de presentatie zal gericht zijn op de helderheid van onze visie op pedagogische kwaliteit en op de behoefte aan en bruikbaarheid van onze werkwijze.
Kernwoorden:
Pedagogische kwaliteit; reflectie; burgerschap