Presentatie 62 - De taalcompetentie van elke leerkracht

Hoe maken we kennis?

VELON-congres 2008: Kennis-maken

Presentator

B.T. van der Leeuw

Presentatie 62 - De taalcompetentie van elke leerkracht

B.T. van der Leeuw, Hogeschool Utrecht, UTRECHT, Nederland

Parallelsessie 3 Maandag 31 maart van 16.30 uur tot 17.30 uur, zaal 65.

Het afgelopen jaar kreeg de taalvaardigheid van toekomstige leerkrachten veel aandacht. Tegelijkertijd kan worden geconstateerd dat de lerarenopleiding weinig in handen heeft om die taalvaardigheid op peil te brengen. In de SBL-competenties wordt taalvaardigheid in ieder geval niet duidelijk omschreven.
In dit symposium krijgt het begrip taalcompetentie vanuit drie perspectieven invulling: professionele taalvaardigheid, kennisverwerving en diversiteit. Vervolgens zal er onder leiding van Bart van der Leeuw (Landelijke Expertisecentrum Opleidingen Nederlands en Diversiteit) gediscussieerd worden over de vragen:
• hebben we met de drie perspectieven het begrip taalcompetentie afdoende omschreven?
• hoe verhoudt de taalcompetentie van een leerkracht zich tot de SBL-competenties?
• hoe kan taalcompetentie een plaats krijgen in het curriculum van de opleiding?

Professionele taalvaardigheid (Hilde van den Bossche, KaHo Sint Lieven, Sint-Niklaas)
Leraren moeten in staat zijn op niveau (mondeling en schriftelijk) te communiceren met hun leerlingen, met hun collega’s en met onderwijsbetrokkenen buiten de school, zoals ouders. Binnen de beroepsgroep zelf is een groeiend bewustzijn dat het bij die professionele taalvaardigheid om veel meer gaat dan correct spellen. Een (toekomstige) leraar moet bijvoorbeeld mondeling en schriftelijk opdrachten kunnen geven, teksten toegankelijk kunnen maken, een presentatie kunnen houden, enzovoort. Met het oog op die brede professionele taalvaardigheid publiceerde de Nederlandse Taalunie in 2003 ‘Dertien doelen in een dozijn’, een referentiekader voor taalcompetenties van leraren in Nederland en Vlaanderen.

Kennis, leren en taal (Piet van der Ploeg, lector Vernieuwingsonderwijs Saxion,
hoofdocent Algemene Pedagogiek Universiteit Utrecht)
Het leren van leerlingen is in hoge mate een talig proces. Via spreken en schrijven, luisteren en lezen maken leerlingen zich kennis eigen. Vaak gaat het ook nog eens om vakkennis met zijn eigen specifieke taalvormen. Taal is een instrument in het onderwijs in alle vakken en de leerkracht dient dat instrument effectief in te zetten.
Wat weten we tegenwoordig over de relatie tussen kennis, leren en taal en wat betekent dit voor de verhouding tussen taalonderwijs en zaakvakonderwijs? We geven voorbeelden van didactische consequenties van relevante recente cognitief- en leerpsychologische inzichten. Hierbij kijken we vooral naar de samenhang tussen vakkennis en vaktaal en naar de functie van woordenschatontwikkeling en (overige) taalontwikkeling in de kennisverwerving op zaakvakdomeinen.

Taal en diversiteit (Annelies Riteco, lectoraat Lesgeven in de Multiculturele
School, Hogeschool Utrecht)
De afgelopen decennia is de leerlingenpopulatie sterk veranderd. Diversiteit is een normaal verschijnsel geworden in de Nederlandse schoolklassen. Die diversiteit kent verschillende oorzaken. Een ervan is immigratie. Allochtone kinderen die op school het Nederlands als tweede taal leren, zijn in het nadeel vergeleken bij hun klasgenoten die van huis uit Nederlands hebben geleerd. Dit nadeel geldt overigens ook voor kinderen die van huis een dialect spreken.
Diversiteit komt met name tot uitdrukking in de taalontwikkeling van leerlingen. De leerkracht van een talig heterogene klas moet over een specifieke taalcompetentie beschikken. Hij dient inzicht te hebben in het proces van taalontwikkeling van al zijn leerlingen. Die taal (= het Nederlands) is immers het gereedschap waarmee hij zijn onderwijs vormgeeft en het gereedschap waarmee de leerlingen kennis verwerven.