Presentatie 54 - De ontwikkeling van professionele vakkennis op de pabo.

Hoe maken we kennis?

VELON-congres 2008: Kennis-maken

Presentator

M. Kool

Presentatie 54 - De ontwikkeling van professionele vakkennis op de pabo. Wat kunnen onderzoekservaringen betreffende de ontwikkeling van vakkennis
‘rekenen-wiskunde’ opleveren voor andere vakken in de leraren-opleiding?

Marjolein Kool, Docent rekenen-wiskunde-didactiek, Hogeschool Domstad,
Utrecht

Parallelsessie 3 Maandag 31 maart van 16.30 uur tot 17.30 uur, zaal 80.

1. Context
‘Er is op lerarenopleidingen lange tijd te veel aandacht geweest voor pedagogiek en
didactiek en te weinig voor vakkennis’, aldus Paul Schnabel, directeur van het Sociaal
en Cultureel Planbureau in het NRC-handelsblad van 31-12-07. Zijn opmerking wordt
door velen gedeeld en is een reactie op de alom gehoorde klacht dat de vakkennis
van leraren te wensen overlaat. Wat is de oplossing van het probleem? Hals-over-kop
in alle lerarenopleidingen spoedcurcussen vakkennis inlassen? Als Pabodocent rekenen-
wiskunde weet ik dat dat voor mijn vak in ieder geval niet zo werkt. De kennis en
vaardigheden rekenen-wiskunde van pabostudenten moeten doorgroeien gedurende
de opleiding, meer en beter dan nu op veel opleidingen het geval is, maar dit heeft
alleen zin als de rekenkennis die verworven wordt en de wijze waarop dat gebeurt
voortdurend gekoppeld zijn aan het toekomstige beroep, de didactiek en de pedagogiek,
zonder dat de vakkennis daarachter schuil gaat en onvoldoende tot ontwikkeling
komt. Welke vakkennis kunnen studenten op de lerarenopleiding ontwikkelen,
als dit wel onderscheiden maar niet gescheiden wordt van hun pedagogische en
didactische ontwikkeling? Mijn onderzoekservaringen betreffende de ontwikkeling
van professionele gecijferdheid op de Pabo zouden exemplarisch voor andere vakken
kunnen zijn.

2. Onderwerp
Het onderzoek naar de professionele gecijferdheid van Pabo-studenten vond plaats in
het kader van ELWIeR (= Expertisecentrum voor Lerarenopleiding WIskunde en Rekenen).
Ik heb me daarbij gericht op één specifi ek taak van de leraar rekenen-wiskunde:
‘het kunnen analyseren van rekenwerk van leerlingen’. Een leerkracht die niet in staat
is om ideeën, oplossingen en gedachten van zijn leerlingen te doorgronden en op
waarde te schatten, zal in zijn onderwijs niet bij het denken van zijn leerlingen kunnen
aansluiten en schiet in dat opzicht te kort. Uitgaan van het gedachteperspectief van
de leerling is voor elk schoolvak belangrijk, en zeker voor rekenen-wiskunde.
Mijn onderzoeksvraag luidt: Welke professionele gecijferdheid is vereist bij het doorgronden
van oplossingsmanieren en denkwijzen van leerlingen tijdens de rekenles?

3. Systematiek
Tweedejaars pabostudenten kregen de opdracht schriftelijk rekenwerk van basisschoolleer-
lingen te analyseren. Tevens werden rekenvaardigheden getoetst die
mogelijk voorwaardelijk zijn voor het kunnen analyseren van leerlingenwerk. De toets
had betrekking op het onderwerp ‘rekenen met breuken’.

4. Verworven inzichten
Het onderzoek heeft inzichten opgeleverd in voorwaardelijke aspecten. Welke professionele
vakkennis is onontbeerlijk bij het kunnen analyseren van leerlingenwerk?

5. Implicaties voor de praktijk
Na het ‘wat’ volgt het ‘hoe’. Zodra is vastgesteld welke professionele vakkennis voor
toekomstige leraren onontbeerlijk is, rijst uiteraard de vraag hoe we studenten de
gelegenheid kunnen bieden die vakkennis te verwerven. Mijn eerste schreden op
dit pad betreffen het schrijven van geschikt oefenmateriaal bestaande uit authentiek
leerlingenwerk, maar daarnaast is de kwestie die ik in de slotconclusie wil voorleggen
minstens zo belangrijk.

6. Discussie
Welk onderwijs en welke toetsvormen zijn geschikt om professionele vakkennis op
de lerarenopleiding tot ontwikkeling te brengen? Biedt competentiegericht opleiden
hiervoor voldoende mogelijkheden? Met name collega’s met ervaring betreffende
het ontwikkelen van professionele vakkennis, ongeacht hun vakgebied, zijn van harte
uitgenodigd om in de slotdiscussie hun licht over deze kwestie te laten schijnen.