Presentatie 22 - Leerkracht in beeld
Hoe maken we kennis?
VELON-congres 2008: Kennis-maken
- Presentator
- D.M.P. de Haan
Presentatie 22 - Leerkracht in beeld
D.M.P. de Haan, Y. van Rijk
Hogeschool INHOLLAND, ALKMAAR, Nederland
Parallelsessie 3 Maandag 31 maart van 16.30 uur tot 17.30 uur, zaal 57.
Door een veranderende samenleving is de sociaal-maatschappelijke context van leren
en onderwijzen sterk gewijzigd. Kennis verwerven is een continu proces, dat van
leerkrachten en kinderen een actieve, onderzoekende, refl ectieve houding vergt. Ook
zijn er nieuwe inzichten over ontwikkeling en leren van kinderen. Door deze ontwikkelingen
verandert de rol van de leerkracht: de leerkracht die vooral zorg draagt voor
kennisoverdracht moet steeds meer plaats maken voor een leerkracht die verschillende
rollen weet te hanteren. In deze presentatie staan deze rollen centraal.
In de Ontwikkelingsgerichte basisschool vormt de cultuur-historische theorie het
uitgangspunt voor onderwijzen. Leren is vooral leren participeren in sociaal-culturele
activiteiten. De leerkracht is een bemiddelaar die kinderen laat kennismaken met het
cognitieve gereedschap van de cultuur op een voor leerlingen betekenisvolle manier.
Bemiddelen houdt in dat de leerkracht expert kan zijn, begeleider en medespeler/
medeonderzoeker. Idealiter is de groep een leergemeenschap, waarin de inbreng van
leerkracht én leerlingen belangrijk is.
In het praktijkgericht onderzoek van het Lectoraat Ontwikkelingsgericht Onderwijs
hebben we in casestudies in twee peuterspeelzalen en in de bovenbouw van twee
basisscholen een analyse gemaakt van de interactie tussen leidster / leerkracht en de
kinderen. Door middel van video-opnames en interviews met de leerkrachten hebben
we een antwoord gezocht op de vragen:
• Wat doen leerkrachten?
• Wat is de relatie tussen de rollen die zij hanteren en de onderwijscontext?
• Welke inzichten leveren deze bevindingen op voor de opleiding?
Om de verschillende rollen te beschrijven maken we gebruik van de metaforen van
het toneelspel voor het onderzoek naar symbolisch spel van leidster en peuters en
van teamsport bij het werken met internet bij doen van onderzoek in de bovenbouw.
Deze metaforen blijken een goed beschrijvingskader te bieden om zicht te krijgen op
de bemiddelende leerkracht. Kenmerkend is dat de leidsters/ leerkrachten de verschillende
rollen flexibel hanteren, maar ook verschillende accenten leggen, afhankelijk
van opvattingen, ervaring en het ontwikkelingsniveau van de kinderen.
Vanuit de visie op de leerkracht als bemiddelaar in het Ontwikkelingsgericht Onderwijs
is het essentieel dat aanstaande leerkrachten de verschillende rollen leren
hanteren. De vraag is echter of deze competentie zo uniek is voor de Ontwikkelingsgerichte
basisschool of dat deze tot de algemene bagage dient te behoren van
iedere leerkracht. Voor de discussie willen wij de vraag voorleggen wat deze inzichten
betekenen voor de opleiding, zowel wat betreft de inhoud van het curriculum als de
rol van de docent van de opleiding.