Presentatie 14 - Context-concept benadering

Hoe maken we kennis?

VELON-congres 2008: Kennis-maken

Presentator

Q.H. Kools

Presentatie 14 - Context-concept benadering

Q.H. Kools

Parallelsessie 4 Dinsdag 1 april van 11.00 uur tot 12.00 uur, zaal 58.

Inleiding
Sanneke Bolhuis, lector leerstrategieën bij Fontys Lerarenopleiding Tilburg (FLOT)
Een kernprobleem in het onderwijs is hoe leerlingen kennis te helpen verwerven die
betekenis voor hen heeft in authentieke situaties. Dat geldt voor leerlingen in het
(v)mbo, maar evenzeer in havo en vwo. In conceptuele vakken (zoals scheikunde,
biologie, economie) wordt momenteel gewerkt aan een nieuwe didactiek die werkt
aan het verbinden van concepten met contexten. Concepten (begrippen) vormen
de kern van vakkennis, maar concepten zijn per defi nitie abstracties van de concrete
werkelijkheid. Als leerlingen geconfronteerd worden met concepten die ze niet aan
de werkelijkheid kunnen relateren, blijven het betekenisloze abstracties. Leerlingen
kunnen zich concepten pas goed eigen maken als ze de concrete betekenis van die
concepten in verschillende contexten leren kennen. Daarbij leren ze ook dat betekenis
van eenzelfde concept in verschillende contexten een verschillend accent kan krijgen.
Bijvoorbeeld het concept ‘voeding’ heeft in de context van ons dagelijks leven
(eetgewoontes) een andere betekenis dan in de context van onderzoek (voeding en
kanker). Belangrijk is dat concepten functioneren in een handelingspraktijk: het gaat
erom hoe je in die praktijk omgaat met een concept.

Experimenteren met economieonderwijs in havo-4
Dorien Doornebos, docente economie FLOT;
Quincy Elvira, docent economie FLOT en school V.O.

Leerlingen vinden economie vaak een moeilijk, abstract vak. In economiemethoden
zijn vooral abstracte beelden, die concepten weergeven, te vinden. Er worden nauwelijks
beelden gebruikt om concepten in een context aan te bieden en zo aan te sluiten
bij reeds bestaande kennis van leerlingen, kennis uit te breiden of kennis te verdiepen.
We ontwikkelden materiaal voor het economieonderwijs waarbij we hebben
gekozen voor de inzet van verschillende soorten beelden om contexten aan te reiken
aan de leerlingen. Beelden kunnen realistischer of abstracter zijn; denk bijvoorbeeld
aan een foto of een cartoon. Beelden kunnen het heen en weer pendelen tussen de
concrete betekenis in een context en het abstracte begrip vergemakkelijken.
We hebben inmiddels ervaren door het doen van kleine proeven in verschillende
klassen, dat leerlingen in staat zijn om bij beelden voorkennis te activeren, kennis te
ordenen en kennis te verdiepen. Met praktijkonderzoek proberen we de resultaten
van ons experiment te onderbouwen.

Concepten in contexten brengen: de docentenwerkplaats
Quinta Kools, associate lector leerstrategieën FLOT

Binnen het project TOP3C wordt in docentenwerkplaatsen door docenten (v)mbo,
lerarenopleiders en studenten van de lerarenopleiding samen gewerkt aan het vormgeven
van de context-concept benadering. In de docentenwerkplaatsen wordt onderwijs
ontwikkeld voor leerlingen van vmbo en mbo waarbij de principes uit de contextconcept
benadering worden toegepast. We bespreken enkele voorbeelden uit het
(v)mbo en gaan daarbij in op de volgende vragen: a) wat is ervoor nodig om op deze
manier onderwijs te ontwikkelen?; b) wat zijn de ervaringen met deze benadering in
de praktijk?; en c) wat betekent de ‘context’ van de docentenwerkplaats voor onze
studenten?