Presentatie 105 - De perversie van het systeem van onderwijs

Hoe maken we kennis?

VELON-congres 2008: Kennis-maken

Presentator

A.G.D. Jorg

Presentatie 105 - De perversie van het systeem van onderwijs

A.G.D. Jörg
Universiteit Utrecht, UTRECHT, Nederland

Parallelsessie 4 Dinsdag 1 april van 11.00 uur tot 12.00 uur, zaal 81.

In mijn presentatie ga ik in op zowel het ontstaan als de oorzaken van het systeem van
onderwijs als een geperverteerd systeem.
Gesteld kan worden dat men zich in het onderwijs onvoldoende bewust is hoe het onderwijs
is gefundeerd. Deze fundering blijkt in de praktijk nogal zwak te zijn. Voor een
deel is dat het geval omdat de sociale wetenschappen zelf nogal zwak gefundeerd
zijn. Deze zijn een verkeerde kopie van de natuurwetenschappen. In het onderwijs
heeft men daar onvoldoende oog voor. Het is bijvoorbeeld nog altijd een onbeantwoorde
vraag hoe mensen leren (Bransford e.a., 2000). Daaruit blijkt dat er nog altijd
geen adequate ‘tools of thought’ zijn om bijvoorbeeld interactie te beschrijven, laat
staan te verklaren. In de praktijk heeft dat niet alleen tot een gebrek aan theorievorming
over leren geleid, maar ook tot een onvermogen om de tekortkomingen van de
eigen werktheorieën te onderkennen. Dit onvermogen heeft bijvoorbeeld geleid tot
een blinde gelijkschakeling van onderwijs met instructie, en tot een trivialisering van
de lerende persoon. Het systeem is daardoor opgesloten geraakt in zijn eigen denkbeelden.
De mensen binnen dat systeem zijn de gevangenen geworden van gesloten
denkbeelden, en het gebruik van misleidende metaforen. Men lijkt daardoor het contact
te hebben verloren met het subject binnen het systeem van onderwijs: dat van de
lerende en het leren zelf.
Het is door het ontstaan van een dergelijk vacuüm, van een lege ruimte zonder heldere
concepten over leren en de lerende, dat het mogelijk is gebleken te komen met
een zogeheten vernieuwend concept als ‘Het Nieuwe Leren’. Dit concept is echter
louter gebaseerd op een visie op het leren, en niet op een adequate wetenschappelijke
fundering van die visie. Dat lijkt nu op een situatie waar de perversie van het
systeem ruimte krijgt zich voor te doen. De vraag is nu hoe we in het onderwijs uit
deze situatie kunnen komen.

De belangrijke vragen over het leren en de lerende als persoon zijn nog altijd onbeantwoord
gebleven. Deze vragen kunnen de betrokkenen in het onderwijs opnieuw
bewust maken dat ‘pedagogie nooit onschuldig is’. Er bestaat nog altijd een groot
vacuüm van wat we nog niet weten over het leren (Jolles e.a., 2005).
Op grond van het bovenstaande komen we tot de vraag “Welke stappen kunnen we
nu zetten om uit de impasse te komen?” Daar zal in mijn presentatie ruim aandacht
worden besteed. Het belangrijkste uitgangspunt is dat het leren en onderwijzen
vooral ‘possibility-oriented’ zou moeten zijn, en niet meer uitsluitend ‘ends-oriented’
(Jörg, T., Davis, B., en Nickmans, G., 2007).

Referenties
Bransford, J. D., Brown, A. L., Cocking, R.R. (Eds.) (2000). How People Learn. Brain,
Mind, Experience, and School. Washington (DC): National Academy Press.
Jolles, J., de Groot, R., van Benthem, J., Dekkers, H., de Glopper, C., Uijlings, H., and
Wolff-Albers, A. (2005). Leer het Brein Kennen. Den Haag: NWO.
Jörg, T., Davis, B., & Nickmans, G. (2007). Towards a new complexity science of learning
and education. Educational Research Review, 2(2), 145–156