Workshop 43 - De leraar in de spiegel

Hoe maken we kennis?

VELON-congres 2008: Kennis-maken

Presentator

Huub Everaerts

Workshop 43 - ‘De leraar in de spiegel’

Auteur: Touw, Hanne, Hogeschool Utrecht, Utrecht, The Netherlands (P)
Co-auteur: H. Everaerts

Parallelsessie 4 Dinsdag 1 april van 11.00 uur tot 12.00 uur, zaal 22.

Presenter: dr. Huub Everaerts, Hogeschool Utrecht, Lectoraat Gedragsproblemen
in de onderwijspraktijk, The Netherlands
Co-auteur(s) Van Beukering, Tanja, De onderwijsadviseurs, Bussum,
The Netherlands
Kernwoorden: Coaching, Constructen professionele ontwikkeling,

Reflectie, Onderzoek
De leraar in de spiegel is een refl ectieve werkwijze om leraren meer inzicht te bieden
in het eigen denken en handelen, vooral ten aanzien van leerlingen die vanwege hun
gedrag een sterk appèl op de leraar doen.
De werkwijze is erop gericht de persoonlijke opvattingen en overtuigingen van (aanstaande)
leraren in het basis-, voortgezet en speciaal onderwijs over de leerlingen in
hun klas tastbaar te maken. Ook andere professionals die werkzaam zijn op scholen of
in een andere context met (groepen) kinderen werken kunnen de werkwijze toepassen.
Aangesloten wordt bij de constructenpsychologie van Kelly. Volgens Kelly bouwt elk
individu in de loop van zijn leven een eigen werkelijkheid op met een aantal persoonlijke
opvattingen en overtuigingen. Hij noemt dat constructen. Deze vormen het persoonlijke
interpretatiekader van een mens; achter elk construct zit een apart verhaal.
Ze zijn gevormd in de loop van de tijd.

Daarom zijn constructen ook voor ieder individu uniek.
Constructen bepalen de manier waarop een leraar zijn leerlingen tegemoet treedt.
Wat de ene persoon een lastig kind vindt, beschouwt een ander juist als een jongen
of meisje met pit. Met andere woorden: wat voor de ene mens een probleem is hoeft
voor een ander geen probleem te zijn. Het is maar net hoe mensen de wereld om
hen heen ervaren. Terwijl er van leraren wel wordt verwacht, dat ze als min of meer
objectieve waarnemers kunnen optreden. Ze kennen soms heel verschillende kwalifi -
caties toe aan het gedrag van een en hetzelfde kind. En dan wordt het lastig om over
leerlingen te praten, bijvoorbeeld in een leerlingbespreking, laat staan om een gezamenlijke
aanpak van een ‘gedragsmoeilijke’ leerling te bepalen en die concreet vorm
te geven in de school.

Over dit thema is door het lectoraat Gedragsproblemen in de onderwijspraktijk een
werkwijze ontwikkeld waarmee leraren aan de slag kunnen om het eigen (individuele)
denkproces over leerlingen tegen het licht te houden. De werkwijze maakt concreet
welke constructen leraren in hun dagelijkse leven gebruiken. En welke zij inzetten om
de gedragingen van hun leerlingen te beoordelen. Door in de eigen spiegel te kijken
kan een leraar ontdekken met welk type gedrag hij/zij meer of minder affi niteit heeft
en mogelijk ook waarom dat zo is. Tijdens de presentatie wordt informatie over de
werkwijze gegeven en kan met de eerste stappen van de werkwijze ervaring worden
opgedaan.

Daarnaast is aandacht voor de wijze waarop nu de gegevens die deelnemers verzamelen
op een valide en betrouwbare manier worden verwerkt met behulp van het
instrument voor data- analyse (IDA) dat hiervoor is ontwikkeld. De mogelijkheden van
IDA voor de deelnemer en de onderzoeker worden geïllustreerd. De leraar in de spiegel
biedt de deelnemer de gelegenheid tot het uitvoeren van een goed actieonderzoek.
Daarnaast kan door de onderzoeksgroep van het lectoraat Gedragsproblemen
in de onderwijspraktijk grootschalig onderzoek worden gedaan op basis van de database
die, mits deelnemers daarmee instemmen na het invoeren van constructenparen
en andere informatie anoniem in IDA wordt bijgeschreven in het grote onderzoeksbestand.
De kennis die we op deze wijze ontwikkelen over het denken van leraren over
leerlingen wordt gepubliceerd en vindt bovendien via de workshops en trainingen
met ‘de leraar in de spiegel’ haar weg naar deelnemers en trainers.